پروین اعتصامی


پروین اعتصامی در سال 1285 هجری شمسی در خانواده ای دانش پرور و اهل قلم به دنیا آمد . در دوران کودکی، زبان های فارسی و عربی را زیر نظر معلمین خصوصی در منزل و زبان انگلیسی را در مدرسه آمریکاییها فراگرفت.
ذوق سرشار و وجدان بیدار پروین با آشناییش به فنون ادب درهم آمیخت و وی را در زمان حیات کوتاه خود به جایگاه بلندی رساند.
دیوان پروین ، شامل 248 قطعه شعر می باشد که 65 قطعه از آن به صورت مناظره می باشد، که به شیوه ای هنرمندانه به پند و اندرز و شرح پریشانی مستمندان و انتقاد از عالمان بی عمل می باشد.

مناظره میان گل و گیاه ، نخ و سوزن ، سیر و پیاز ، مور و مار، دیگ و تاوه ، مست و هشیار .....که با طنزی لطیف همراه است ، گویای اشاراتی است واضح و روشن که وی در آن ها به ترسیم فساد و تزویر اجتماع زمان خود می پردازد. بنابراین شعر پروین از برجسته ترین نمونه های شعر تعلیمی به حساب می آید.

پروین رمز عظمت و بزرگی انسان را در گرو تربیت یافتن در دامان مادر می داند و می گوید:

اگر افلاطن و سقراط بوده اند بزرگ
بزرگ بوده پرستار خردی ایشان.
به گاهواره مادر بسی خفت ،
سپس به مکتب حکمت حکیم شد لقمان.

پروین زنی صریح اللهجه و صادق بود که اعتقاد داشت باید از سر جان به جانبداری از حقیقت برخاست و سخن حق را به هر قیمتی به زبان جاری کرد :

وقت سخن مترس و بگو آنچه گفتنی است
شمشیر روز معرکه زشت است در نیام!

پروین پادشاهان را به گرگهایی تشبیه نموده که لباس شبان بر تن کرده اند و در جایی از زبان پیرزنی
می گوید:
ما را به چوب و رخت شبانی فریفته است
این گرگ سالهاست که با گله آشناست!

پروین در سال 1320 هجری شمسی دیده از جهان فروبست

 

 

زندگی نامه پروین اعتصامی

پروین اعتصامی فرزند یوسف اعتصام الملک اشتیانی در سال 1285 ه ش در تبریز به دنیا امد .چون پدرش مردی و فاضل و دانشمند بود از همان کودکی فارسی و عربی را نزد پدر و اموزگاران خصوصی فرا گرفت . وی از هشت سالگی زبان به شاعری گشود و هنگامی که در عنفوان جوانی در گذشت در شمار معروفترین شاعران زمان بود .
پروین به پیشنهاد پدرش برای فراگیری زبان انگلیسی وارد کالج امریکایی تهران شد و پس از ان در سفرهای داخل و خارج همراه پدر بود . نخستین شعرهایش را در مجله بهار که پدرش منتشر می کرد چاپ کرد و اهل ادب او را تشویق بسیار کردند .
حشر و نشر پدر با ادبا و نویسندگان مشهور از عوامل دیگر تقویت ذوق و قریحه شاعری او به شمار می رود .
یکی از مشوقین راستین او ملک شعرای بهار بود که بعدها بر دیوان او مقدمه نوشت . پدر او قطعات دلکش و زیبا را از کتب خارجی به فارسی ترجمه و دختر خردسالش را تشویق می کرد تا انها را به نظم در اورد. همین امر سبب علاقه مفرط پروین به شعر و شاعری و سبب ورود او به عرصه شعر و شاعری شد .پروین در زندگی زناشویی خود ناکام بود چون بیش از دو ماه نتوانست با همسر خود زندگی کند و به دلیل عدم توافق اخلاقی از او جدا شد و به تهران بازگشت.
وی در اشعار خود قطعات دردناکی در عطوفت به کودکان و درماندگان سروده است که شاید طعم تلخ ناکامی در ازدواج در ان بی تاثیر نبوده است.اندیشه های او نو و متضمن نکات اجتماعی و انتقادی هستند و تمثیلات نغز و اندرزهای حکیمانه و تفکرات او مایه شگفتی است .
پروین در غالب اثار خویش مانند مادری مهربان با فرزندان دلبند خویش سخن می گوید واقع بین است و بدین سبب تلخیهای حیات را به خوبی درک می کند و ان را به خواننده عرضه می دارد .در قصاید خود پیرو سبک شاعران 5و6 بخصوص ناصر خسرو است و قطعات مثنویها وغزلیات او غالبا ساده هستند و به شیوه عراقی سروده شده اند . بیشتر قطعات او به صورت مناظره هستند . دو طرف مناظره در شعر وی گاهی انسان هستند مانند دزد و قاضی مست وهشیار یا دو جانور همچون گربه وشیر مور ومار یا دو شی مثل سیر و پیاز کرباس و الماس گل وشبنم .
پروین در روزگاری می زیست که اختناق ***** و مشکات اجتماعی زیادی مشهود بود ولی بر خلاف شعرای دیگر با تکیه بر لطافت روح و مناعت اندیشه به جای منعکس ساختن اوضاع اجتماعی و ***** نامطلوب با طرح کلیات اخلاقی و بیان فقر و محرومیت و نیازهای شدید عاطفی بخصوص در نسل جوان به نوعی برداشت اجتماعی-اخلاقی بسنده کرده است .


گویند عارفان هنر وعلم کیمیاست
وان مس که گشت همسر این کیمیا طلاست
وقت گذشته را نتوانی خربد باز
مفروش خیره کاین گهر پاک بی بهاست
زان راه باز گرد که از رهروان تهی است
زان ادمی بترس که با دیو اشناست
خوشتر شوی به فضل ز لعلی که در زمی است
برتر پری به علم ز مرغی که در هواست
ازاده کس نگفت تو را تا که خاطرت
گاهی اسیر از و گهی بسته هواست